( تبارك ) بقول ابن عباس يعنى بركاتش بزرگ و بسيار است و گفته‌اند يعنى مقدّس است و و الا باوصاف كمال هميشه‌گى و منحصر به خود و پاينده است تا هميشه و گفته‌اند : هر بركتى به او است و از او است « آنكه نهاد در آسمان برجها » مقصود منازل هفت ستاره سياره است كه حمل ، ثور ، جوزاء ، سرطان ، اسد ، سنبله ، ميزان عقرب ، قوس ، جدى ، دلو و حوتند ، و گفته‌اند مقصود همه ستاره‌هاى بزرگند كه روشنند . . . « و او است كه شب و روز را دنبال هم نهاده » يعنى هر كدام بجاى ديگرند در انجام كار و كسى كه كار شبش از دست رفت روز جبران كند و برعكس و قولش « براى كسى كه خواهد يادآور شود » از امام ششم روايت شده يعنى نماز شب را در روز قضا كند ، و گفته‌اند : مقصود اينست كه هر كدام را مخالف ديگرى ساخته يكى سياه و يكى را سفيد تا هر كه خواهد بينديشد و بداند كه مدبّرى دارند نه مانند آنها و به او نمانند و او را بپرستد و شكر گزارد ، و بنا بر قول اول مقصود اينست كه هر كه خواهد نافله خواند پس از اداء فريضه ( ج 7 صفحه 178 مجمع البيان ) « آيا كيست كه شما را در تاريكيهاى خشكى و دريا رهنمائى كند » بيضاوى در ( ج 2 ص 303 ) تفسيرش گفته : رهنمائى باختران است و نشانه‌هاى زمين در تاريكى شب . « تا بياراميد در آن » بخواب و برقرارى ( و روز را بينا ساخت ) يعنى شماها را در آن بينا گردانيده است « سرمد » يعنى پيوسته شب كند و خورشيد را زير زمين نگهدارد يا گرد افق زير زمين بگرداند و نتابد « روز را پيوسته كند » و خورشيدى را ميان آسمان نگهدارد يا در مدارى بالاى زمين بچرخاند ، براى روشنى وصفى نياورد چنانچه براى شب آورد زيرا روشنى خود مطلوبست و شب چنين نيست ، و منافع روشنى بيش است از تاريكى از اين جهت آن را به « آيا نشنويد » دنبال كرد و شب را به « آيا ننگريد » زيرا عقل از گوش بيشتر بهره برد از چشم . . .